“Kartal’ın en eski yerleşim yerlerinden biri olan Soğanlık’ın üç mahallesinden biridir Orta Mahalle. Gölgesinde piknikler yapılan tarihi çam ağaçları, bünyesinde barındırdığı birbirinden modern binaları ve mahallenin geçmişine ışık tutan göçmen evleri ile kozmopolit yapısı ve huzuruyla Kartal’ın en güzel mahallelerindendir. ”

Kartal’ın en eski yerleşim yerlerinden biridir Soğanlık. 1670’li yıllarda Çalık Ahmet Ağa tarafından kurulduğu söylenen bu semt, Osmanlılar dönemindeki lale soğanlarının yetiştirildiği yer olduğu için de adını buradan alır. 1968 yılında belde belediyesi olan Soğanlık 1980’li yıllarda Kartal Belediyesi’ne bağlanınca üç mahalleye ayrılır. İşte bunlardan biri de tam üç mahallenin ortasında kalması nedeniyle bu adı alan Orta Mahalledir.

	Mahalledeki Genç Osman Parkı.

Geçmişte tarım arazilerinden, meyve bahçelerinden ve boş arazilerden oluşan Orta Mahalle’nin tarihine baktığımız zaman karşımıza ilk olarak o zamanlar Kartal Belediyesi’ne bağlı olmayan Soğanlık çıkıyor. Osmanlı Sarayları’nın bahçelerine dikilen lale soğanlarının burada yetiştirilmesinden ötürü bu ismi alan Soğanlık’ın 1670’li yıllarda Çalık Ahmet Ağa tarafından kurulduğu söyleniyor. Zamanla hem çevre illerden hem de Bulgaristan’dan göç edenlerle Soğanlık nüfus bakımından artış gösterir ve 1968 yılında belde belediyesi olur. Soğanlık’ın ilk belediye başkanı ise Bulgaristan’dan göç eden Necdet Şirinkeroğlu’dur. Daha sonraki dönemlerde Niyazi Tonguç ve Bahtiyar Kuru belde belediye başkanı olarak görev yapmışlardır. Soğanlık Belediyesi 1980 yılından sonra Dolayoba, Yakacık ve Küçükyalı belde belediyeleri ile birlikte Kartal Belediyesi’ne bağlanınca nüfus olarak kalabalık olmasından ötürü üç mahalleye ayrılır. Biri Gümüşpınar, biri Yeni diğeri ise bu mahallelerin tam ortasında bulunan Orta Mahalledir.

Orta Mahalle’de cadde ve sokakların ismi genellikle tarihin önemli isimlerinden alınmıştır. Ali Fuat Cebesoy, Alpaslan, Fevzi Çakmak, Barbaros Hayrettin Paşa, Damat İbrahim Paşa, Gazi Osman Paşa, Genç Osman, İsmet Paşa, Kazım Karabekir, Kılıç Ali Paşa, Murat Reis, Orhangazi, Reşit Paşa, Murat Reis, Seydi Ali Reis, Tiryaki Hasan Paşa, Turgut Reis... gibi önemli kişilerin isimleri cadde, sokak ve parklara verilen isimler arasındadır. Eskiden tarım alanları fazla olan mahallede domates, patlıcan, biber, üzüm gibi sebze ve elma, erik gibi meyveler yetiştiriliyormuş. Mahallenin diğer bir önemli özelliği göçmenlere ev sahipliği yapmasından gelir. Bulgaristan’dan göç edenlerin yerleştiği mahallede halen, sayısı çok fazla olmasa da, göçmen evleri bulunur.  

	Mahallede birçok dernek bulunuyor.

Tarihi çam ağaçları ve göçmen evleri
Orta Mahalle’de tarihi bir yapıya rastlanmıyor. Ancak Pazar Sokağı’nda yakın zamanda yaptırılan bir çeşme var. Şu anda atıl olarak duran ve kullanılamayacak durumdaki çeşme önümüzdeki günlerde muhtarlık binasının ve umumi tuvaletlerin bulunacağı alan olarak tasarlanmış. Mahallelinin de sıcak baktığı bu proje özellikle esnaf tarafından istenen bir çalışma. Mahallede tarihi olarak değerlendirilecek diğer bir unsur da 100 yılı aşkın süredir mahallenin tarihine şahitlik eden iki çam ağacı. Dalları zamanın getirdiği yıpratma mıdır, insanların biraz olsun sorumsuz davranması mıdır bilinmez ama tek taraftan yükselen iki çam ağacı. Ağaçların gövdesinde oluşan yarıklar ve çizgiler adeta mahallenin tarihi benim diyor. Üstelik bu çam ağaçları yazın mahallelinin piknik yaptıkları alanda bulunup, gölgesinde Orta Mahalle sakinlerini ağırlıyor. Bu arada mahallenin tarihi özelliklerini anlatırken unutmamamız gereken diğer bir unsur da Soğanlık’ın kurulmaya başladığı dönemlerde bölgeye taşınan göçmen evleri. Kentleşmenin etkisiyle yükselen binaların arasında sayıları az da olsa göçmen evleri mahallenin tarihini yansıtan önemli öğeler arasında. Minik tek ya da iki katlı göçmen evleri mahalleye ayrı bir hava katıyor. Bir zamanlar Soğanlık’ın ve tabi ki Orta Mahalle’nin en ihtişamlı evleri olan göçmen evleri şimdilerde kentleşmenin, yükselen blokların arasında varlığını korumaya çalışıyor.

	Salih Turizm İlköğretim Okulu.

Mahallenin tek okulu, iki camisi ve önemli iş merkezleri
Mahallenin kamu kuruluşlarının neler olduğunu araştırırken karşımıza mahalle sakinlerinin en büyük sorunlarından biri çıkıyor. Mahallede tek bir okul var. Salih Nafiz Tüzün İlköğretim Okulu. İşte bu noktada mahallenin en büyük eksiklerinden birinin okul daha da önemlisi lise olduğunu söylüyor Orta Mahalle sakinleri. 2000’i aşkın öğrencisi olan bu okulda normal şartlarda otuz kişilik sınıflarda eğitim görmesi gereken öğrenciler oldukça kalabalık olan sınıflarında eğitim görmeye çalışıyor. Mahallede lise olmayınca, lise çağında olan öğrenciler yakın olmasından dolayı Yeni Mahalledeki liseye gidiyor. Bu da mahalleliyi hem kışın hava şartlarından hem de servis ücretlerinin fazla olması nedeniyle maddi açıdan zor duruma düşürüyor.

Mahallenin diğer kamu kurumları arasında İstanbul Valiliği Emniyet Müdürlüğü Trafik Şube Amirliği ve resmi bankalar bulunuyor. Mahallede elektrik, su, doğalgaz gibi faturaların ödenebileceği vezneler yok ama faturalar genellikle bankalara yatırılabiliyor. 4 banka şubesinin bulunduğu Orta Mahalle’de yakın zamanda iki banka şubesinin de açılacağını öğreniyoruz mahalle sakinlerinden. Kamu kurumlarının dışında mahallede önemli yeri olan iki de camii bulunuyor. Ulu Camii, Orta Mahalle’nin en görkemli camisi. Beyaz yapısı ve ihtişamlı görünüşüyle Ulu Camii gün içindeki ziyaretçilerini de, cemaatini de yemyeşil bahçesinde ağırlıyor. Orta mahallede bulunan diğer camii ise Hacılar Camii. 1989 yılında yapılan Hacılar Camii, Ulu Camii kadar büyük olmasa da sıcak havasıyla mahalle sakinlerine hizmet veriyor.

	Beyaz yapısıve ihtişamlı görüşüyle Ulu Camii, cemaatini yemyeşil bahçesinde ağırlıyor.

Mahallenin geçmişten günümüze geçirdiği değişimi biraz olsun anlamak amacıyla yaptığımız gezintide Orta Mahalle Muhtarı Salim Coşar da bize eşlik ediyor. Yaklaşık 35 yıldır Soğanlık’ta oturan ve Orta Mahalle’nin eski dönemlerine şahitlik eden Coşar, caddelerini ve sokaklarını arşınladığımız mahalledeki anılarını hatırlıyor. Göçmen evlerinden, mahallede o zamanlar herkesin tarımla uğraştığından söz eden Salim Bey, en büyük değişimin Bulgaristan’dan göçenlerin mahalleye yerleşmesiyle ve 80 sonrasında artan yapılaşmayla olduğunun altını çiziyor. 1980’den sonra artan sanayileşme ve kentleşmenin getirdiği yüksek binaların mahallede büyük değişime yol açtığını söyleyen Muhtar Coşar, yakın zamanda yapılan Real ve Tepe M1 ile mahallede hareketliliğin, E-6’nın bağlanmasıyla da araç trafiğinin arttığını belirtiyor. Sanayinin hem olumlu hem de olumsuz etkisinden bahseden Salim Bey, küçük esnafın işleri olumsuz etkilense de sanayinin hem ilçe ekonomisine hem de istihdama olumlu etkileri olduğunu söylüyor.

10 cadde (Atatürk, Barbaros Hayrettin Paşa, Fatih, Fevzi Çakmak, Genç Osman, Reşit Paşa, Tirşaki Hasan Paşa, Yalnız Selvi, Yavuz Selim ve E5 yan yol) ve 56 sokaktan oluşan Orta Mahalle’nin nüfusu 20 bin dolaylarında ve bunlardan yaklaşık olarak 8 bin 300’ü seçmen konumunda. Mahallenin gerek alışveriş gerekse ulaşım açısından en yoğun ve en işlek caddesi ise Atatürk Caddesi.

	Mahallenin en işlek caddesi, Atatürk Caddesi

Soğanlık mezarlığı, Megapol Tıp Merkezi ve Türkmed Kartal Dializ Merkezi’ni de sınırları içinde barındıran Orta Mahalle’de şimdilerde dikkati çeken en önemli çalışmalar ise muhtarlık binasının taşınması ve aynı alan içinde umumi tuvaletlerin yapılması ile Soğanlık’ın ortasında olması nedeniyle Orta Mahalle sınırları içinde bulunan semt konağı çalışması. Hayrettin Paşa Caddesi üzerinde Yunus Efendi Sokak ile Çam Ağacı Sokak arasında kalan boş araziye yapılacak semt konağında çocukların vakit geçirebilecekleri oyun alanlarından kütüphanelere, seminer salonlarından İSMEK dersliklerine kadar pek çok yapının birarada olması planlanıyor.

Mahalle bünyesinde Balkanlılar Derneği, Karadenizliler Derneği, Çorum İli Bayat İlçesi Toyhane Köyü Derneği, Cide İlçesi ve Çevre Köyleri Derneği, Tercanlar Derneği, Balıkesirliler Derneği, Erzurumlular Derneği, Şiranlılar Derneği, Şal Pazarı Derneği gibi pek çok yöreye ait dernek de bulunuyor. Mahallenin en önemli özelliklerinden biri de Soğanlık Spor Kulübü’nü bünyesinde barındırıyor olması. 1957 – 58 senelerinde Soğanlık Gençlik Gücü altında gayrı federe olarak kurulan kulüp, şimdilerde de spor faaliyetlerini sürdürüyor.

	Mahalle Muhtarı Selim Coşar.

Mahalle Muhtarı Salim Coşar
Mahallenin birbirinden hareketli caddelerini ve bir o kadar huzurlu sokaklarını gezerken Mahalle Muhtarı Salim Coşar’ı da biraz daha yakından tanıma fırsatı buluyoruz. 1954 Gümüşhane Kelkit Gültepe Köyü doğumlu olan Salim Bey ilk ve orta öğrenimini memleketinde tamamladıktan sonra iş hayatına atılmak,  kendi ifadesiyle sanat öğrenmek için gelmiş İstanbul’a. İlk uğrak yeri Esentepe Mahallesi olan Muhtar Salim Bey daha sonra Toprak Yol tarafına oradan da Soğanlık’a taşınmış sene 1974’te. Meslek lisesinde torna tefsiye üzerine eğitim alan ve 1977 yılında Esaş’a (şimdi ABB Elektrik) giren Coşar, orada 27 yıl çalışmış. Muhtarlığa adaylığını koyan Salim Bey seçilince emekliye ayrılmış. 2 yıldan beri Orta Mahalle’nin muhtarlığını yapan, evli ve 4 çocuk babası Salim Coşar şimdilerde sadece muhtarlıkla ilgileniyor. Çocuklarının da Kartal’ı çok sevdiğini belirten Salim Bey, “Soğanlık dışında, Orta Mahalle dışında başka bir yerde yaşayamazdım herhalde.” demekten de kendini alamıyor.

	Orta Mahalle'de caddelerin kesiştiği merkezi bölge, gün içinde hareketliğini hiç kaybetmiyor.

“Ulaşım en büyük sıkıntımız”
Orta Mahalle genel anlamda kendi içinde tüm olanaklara sahip bir mahalle olsa da her mahallede yaşanan bazı sıkıntılara burada da şahit olmak mümkün. En önemli sorunlardan biri ulaşım. Yakacık ve Uğur Mumcu tarafından gelen toplu taşıma araçları dolu olunca mahalleli çözümü ya ayakta gitmekte ya da Yakacık’a yürümekte buluyor. Bu konuyla ilgili olarak Soğanlık’a yani; Gümüşpınar, Orta ve Yeni Mahalle’nin kullanabileceği bir alana, durak yapılması önerilenler arasında. Bir de ulaşımla ilgili olarak üst geçit problemi dile getiriliyor. Merkeze inmek için Kartal Köprüsü’nü dolanmak zorunda kaldıklarını, en önemli sıkıntının da merkezden mahalleye dönerken yaşandığını belirten mahalle sakinleri ABB Elektrik’in yanından yapılabilecek olan üst geçitle trafiğin çok rahatlayacağını vurguluyor. Tüm bunlarla birlikte dile getirilenler alt yapının bazı noktalarda yetersiz kaldığı ve elektrik kablolarının bir an evvel hem can güvenliğini sağlamak, hem de görüntü kirliliğini önlemek maksadıyla yer altına alınması gerektiği. Üç tane parka (Şehit Muhammed Parkı, Genç Osman Parkı, Fatih Boyran Parkı) sahip olan mahallede bunların dışında park alanı olarak belirlenmiş araziler de bulunmakta.

	Esnaf İbrahim Aygın.

Mahallenin en eski esnaflarından biri İbrahim Aygen
Aygenler Ticaret adıyla mahalle sakinlerine tüp satışında bulunan İbrahim Aygen 1955 İstanbul doğumlu. Doğum yeri Kartal olmasa da çocukluk yıllarında Kartal’a taşındıklarını belirten İbrahim Bey, ilk olarak Kartal Orta Mahalle’ye yerleşiyor ve o günden bugüne hala burada ikamet ediyor. Kartal Lisesi’nin ilk mezunlarından olduğunu söyleyen Aygen, 68 senesinden beri Soğanlık’ta, babası ve kardeşleriyle birlikte tüpçülük yapıyor. Ailenin en büyük çocuğu olan İbrahim Aygen bakın o dönemleri nasıl anlatıyor; “Orta Mahalle’de ilk evler Marshall yardımıyla yapıldı. Tek ve iki katlı göçmen evleri, Bulgaristan’dan göç edenlerin yerleştiği ilk yapılar. O zamanlar Soğanlık Köyü derlerdi burası için, şimdi ise  apayrı bir dünya, bir kent oldu Soğanlık. Buralar tamamen meyve ağaçları, çalılık ve tarım arazileriyle doluydu. Bahçelerden az meyve çalmadık o dönemlerde. Başka yerde duramıyorum ben, özlüyorum burayı. Sadece o zamanlarını değil, şimdiki halini de seviyorum Soğanlık’ın, Orta Mahalle’nin. Esnaflarla çevre sakinleriyle dostluklarımız, arkadaşlıklarımız çok güzeldi. Şimdilerde pek olmasa da yine görüşürüz, eskilerden kalanlarla bir grubumuz var. Bütün bunlara rağmen mahalledeki o sımsıcak gülüşler, güzel sohbetler devam ediyor.”

	Soğanlık Gençlik Gücü 1957 yılında kuruldu.

İbrahim Bey geçmişe dalmış anlatırken gençliği de geliyor diline… Eee ne de olsa gençliği de Kartal’da geçmiş İbrahim Bey’in. “Biz gençken belediye plajına takılırdık. Nizam Plajı’na, Adalar’a giderdik. Yakacık mesire yeriydi o zamanlar, gerçi halen bu özelliğini koruyor. Ermeni, Rum kızlar vardı orada. Manitam bile vardı benim adı ANNA’ydı. Şimdilerde ise gençlerin bu tarz takılabileceği yerler yok maalesef. At yarışı, iddia oynuyor gençlerimiz. Onları kahvelerden çıkarıp sosyal faaliyetlere yönlendirmek lazım. Törelerimiz de erozyona uğruyor gün geçtikçe. Gençler şimdi barut gibi, yanlarına yaklaşılmıyor. Belki de suçu sadece onlarda aramamak lazım, biraz da kentleşmenin getirdiği bir olgu olsa gerek.”

Kartal Belediyesi’nin genel anlamda çalışmalarından memnun olduğunu dile getiren İbrahim Aygen son olarak Orta Mahalle’ye yapılacak kültür merkeziyle ilgili beklentisini dile getiriyor; “Yapılan kültür sanat faaliyetlerini beğeniyorum. Ancak ben de mahallemde görmek isterim bu kültür merkezlerini. Yapılacak olan semt konağı çalışmasının bu anlamda hızlandırılması gerektiği kanaatindeyim.”

Sanem ATAMAN – İlkay GÖRÜR